Schrijven als een proces van goudwinning, van grondstof tot eindproduct

In het schooljaar 2016-2017 heeft een groep VWO4/5-leerlingen van het Helen Parkhurst in Almere deelgenomen aan de lesmodule ‘Verborgen Familieleden’. De leerlingen gingen op zoek naar sporen van een overleden familielid, soms tot wel zeven generaties voor hen. Uiteindelijk doel: op basis van de gevonden informatie bij Nederlands een meesterproef schrijven die verwondert, intrigeert en verrast.
De opdracht De Meesterproef is een invulling van het schrijfonderwijs op Helen Parkhurst.  In deze module wilden we echter ook onderzoeksvaardigheid en onlinegeletterdheid geïntegreerd onderwijzen: zijn leerlingen in staat om goede en bruikbare bronnen te vinden en te beoordelen op bruikbaarheid en kunnen zij de gevonden informatie ook goed synthetiseren. Een derde doel was om te kijken of leerlingen in staat zijn een ander tekstgenre te produceren dan een traditioneel werkstuk: duik in de huid van je overleden grootvader uit de Oekraïne, of speel die belangrijke voetbalwedstrijd als een Ajax-speler uit 1932, die je overgrootvader bleek te zijn geweest. Verder dan het saaie werkstuk, een vorm van creatief schrijven, dat te vaak wordt weggelaten. We veronderstelden dat deze manier van onderwijs de leerlingen ook gemotiveerder maakt om te gaan schrijven en hun schrijfvaardigheid te verbeteren.

Tijdens de HSN-conferentie 2016 in Gent vertelden wij, de initiatiefnemers, journalist/schrijver Ferdi Schrooten en docent/onderzoeker Jeroen Clemens, al over opzet en voortgang van deze vorm van vernieuwend en betekenisvol onderwijs. Inmiddels zijn de resultaten beschikbaar en kan worden teruggekeken op de oogst, de motivatie én de lessen.
Op de HSN conferentie 2017 geven wij een workshop over de opbrengsten. We spiegelen het project ‘Verborgen Familieverleden’ daarbij aan het proces van goudwinning, van grondstof tot eindproduct. Een proces dat bepaald niet eenvoudig is en doorgaans menig te nemen horde kent, gepland en onverwacht. Maar de teksten zijn prachtig en ontroerend en de leerlingen en wij moe, maar blij. We discussiëren ook over de vraag of dit project ook elders zou kunnen worden ingezet.

Wij gaan dit project deze maand ook in een turbo-variant uitvoeren op Huizermaat in Huizen. Twee lessen vooraf en dan een hele week onderzoeken, organiseren en schrijven. Kom naar de HSN conferentie als jij of jouw school er meer over wil horen of neem contact op.

 

 

Leerlijn schrijven herschrijven. Het kan en moet beter.

Laten we samen aan de slag met het ontwerpen van een moderne leerlijn schrijven. Deze behoefte heb ik als leraar Nederlands en sluit ook aan bij mijn onderzoek en ontwikkelwerk rond onlinegeletterdheid.
Ik heb net een oproep via de sociale media gedaan om samen na te denken over en te gaan ontwerpen van een leerlijn schrijven. Mijn invalshoek is bovenbouw VO, maar onderbouw VO en MBO hebben natuurlijk eenzelfde probleem, denk ik.
De schoolboeken leveren niets bruikbaars, het is alleen schrijven voor een cijfer, leerlingen worden hetzelfde behandeld, nieuw mogelijkheden krijgen geen aandacht, leerlingen kunnen geen individueel traject kiezen, (zie verder beneden). Ook is schrijven tegenwoordig in in onze crossmediale informatieomgeving heel anders dan vroeger. Dit kan beter.
Ik ben heel benieuwd naar andermans ideeën en hoop op een ontwikkelgroep. Lees de oproep die ik op sociale media – met name de groepen Actief leren zonder cijfers en Leraar Nederlands op Facebook- hieronder en reageer.

Ik ben ontevreden over de leerlijn schrijven op mijn eigen school, die het niveau van een aantal opdrachten in het PTA niet overschrijdt. Ik probeer wel van alles, maar het is niet systematisch en dat wil ik wel.
Wie wil meedenken en meewerken over/ aan het ontwerpen van een leerlijn – in eerste instantie voor de bovenbouw – voor schrijven, waarbij formatief toetsen/ feedback, keuzevrijheid leerlingen/ leertrajecten, verschillende manieren van afsluiten, online en offline samenwerken en integratie met onlinegeletterdheid een onderdeel zijn. Maar ik wil niet een theoretische leerlijn, maar ook praktisch een verzameling opdrachten, didactische werkvormen, misschien een online werkomgeving (heb vroeger hiervoor wel Wikis gemaakt). Wie doet mee?

Update Lesmodule ‘Verborgen Familieverleden’ Onlinegeletterdheid en Onderwijs2032 bij Nederlands

nonc-theo-fotos_26499174970_o

UPDATE Paul Schnabel, de voorzitter van de commissie onderwijs2032 geeft ons een compliment.
“.. een mooi plan, al is uw eigen voorbeeld natuurlijk wel meteen zeer jaloersmakend. Op het gymnasium ben ik zelf – meer dan 50 jaar geleden – ook de sporen van mijn eigen familie in de archieven gaan zoeken en een jaar of tien geleden heb ik over mijn grootvader bij gelegenheid van het afscheid van de toenmalige directeur van het Nationaal Archief een verhaal geschreven. Ik steun uw plan dus van harte en het past ook zeker bij de ideeën van Platform Onderwijs 2032 ( al is het ook weer niet zo specifiek dat het alleen daarbij zou passen, zie mijn eigen activiteit tijdens het pre-Mammoetonderwijs). Met vriendelijke groet, Paul Schnabel”

 “Iedereen heeft ze: opmerkelijke, interessante, geheimzinnige, bewonderenswaardige, rare, maar ook beruchte en omstreden familieleden. Ook jij. Sommigen ken je, of heb je gekend. Maar wat weet je eigenlijk van bloedverwanten die al lang geleden zijn overleden? Van sommigen heb je wellicht nog nooit gehoord, laat staan dat je de bijzondere belevenissen uit hun leven kent. In de lesmodule ‘Verborgen Familieverleden’ wek je niet alleen een vergeten dode uit jouw eigen familiegeschiedenis weer tot leven. Je vertelt ook zijn of haar verhaal, in de vorm van een geschreven meesterproef. De beoordeling telt mee als cijfer voor het vak Nederlands.”  (deel van lesmateriaal voor de leerling)

Ik ben twee weken geleden begonnen met een lang project in VWO4, doorlopend tot februari 2017, wanneer de klas dus VWO 5 is geworden. Een tijdje geleden werd ik benaderd door Ferdi Schrooten, schrijver en zelfstandig (onderzoeks)journalist met twee decennia ervaring bij tv, print en online media in binnen- en buitenland. Hij is auteur van het non-fictieboek ‘Nonk Theo en de mijnen’. Hij wilde met me praten omdat hij een avontuurlijk onderzoek had gedaan naar een onduidelijke oom, Nonk Theo, die in de jaren ’50 was geëmigreerd naar Australië en daar rijk wilde worden met goud zoeken. Hij wist dat ik veel bezig was met onlinegeletterdheid en altijd geïnteresseerd ben in betekenisvol en uitdagend onderwijs. Hij zag veel aanknopingspunten van zijn onderzoek en mijn werk rond onlinegeletterdheid en uitdagend onderwijs voor nu. Het gesprek was heel interessant en we hebben inmiddels samen een lesmodule gemaakt waarin leerlingen zelf op zoek gaan naar interessante familieleden van lang geleden. In dit project wordt een groot beroep gedaan op de vaardigheden in onlinegeletterdheid van de leerlingen. Zoals bekend ben ik, naast lesgeven, bezig met onderzoek naar onlinegeletterdheid en het ontwikkelen van lesmateriaal samen met leraren en geef ik workshops en ondersteuning hierin. En nieuwe dingen uitproberen in je eigen klas is natuurlijk het meest leerzaam en zorgt er ook voor dat ik echte voorbeelden kan geven als ik met andere leraren werk. Ook ben ik altijd in voor voor leerlingen en mij uitdagende lesideeën. We hebben er allemaal veel zin in: Ferdi en ik, de leerlingen en de schoolleiding. Ik voer het eerst als een pilotproject uit, om te kijken wat goed gaat en wat beter kan. Daarna willen collega’s ook al mee doen. Misschien jij ook? Ik zal geregeld op mijn blog berichten hoe het verloopt.

Dit project past goed in recente ontwikkelingen in het denken, ook van de overheid, over onderwijsvernieuwingen. Zoals ik al in een eerder blogbericht schreef is de context voor het implementeren van onlinegeletterdheid bij Nederlands, en bij de andere vakken, beter geworden. ‘Verborgen Familieverleden’ is een voorbeeld van ‘betekenisvol onderwijs op maat’, zoals gepropageerd in de toekomstagenda ‘Ons onderwijs2032, onlangs gepubliceerd door Platform Onderwijs2032 onder leiding van Paul Schnabel. Binnen de lesmodule worden kennis en vaardigheden ontwikkeld door creativiteit en nieuwsgierigheid van de leerling aan te wakkeren en in te zetten. Motivatie komt voort uit leren aan de hand van ‘het echte leven’, nauw aansluitend bij het eigen ik en de eigen familie. Tevens draagt de lesmodule bij aan persoonsvorming en identiteitsontwikkeling van leerlingen, belangrijke pijlers onder het ‘toekomstgericht leren’. In al haar samenhang draagt de lesmodule bij aan Bildung, ontwikkeling en ontplooiing van leerlingen tot zelfstandige volwassenen die – om met een term uit ‘Ons onderwijs 2032’ te spreken – ‘vaardig, waardig en aardig’ zijn.

Hieronder wat meer informatie, geschreven door Ferdi Schrooten.
‘Verborgen familieverleden’ is een vernieuwend lesprogramma voor het voortgezet onderwijs. Deelnemende leerlingen halen informatie boven water over een lang geleden overleden familielid dat om wat voor reden dan ook de nieuwsgierigheid wekt. Er moet niet al te veel bekend zijn over het familielid; er moet nog wat te speuren en ontdekken zijn. Het onderzoek kan via alle denkbare bronnen: levend, papier, digitaal, online en offline. Denk daarbij onder meer aan interviews, (online) databanken en archieven. Op basis van gevonden en gewogen informatie schrijven de leerlingen uiteindelijk een meesterproef, in het Nederlands, voor het vak Nederlands. Andere vakken, zoals Geschiedenis, Maatschappijleer en CKV, kunnen bij het lesprogramma aansluiten. Dat maakt de lesmodule vakoverstijgend.
De lesmodule telt, verspreid over een aantal maanden, diverse lessen voor instructie, planning en begeleiding. Als start en als bron van inspiratie verdiepen de leerlingen zich in het boek ‘Nonk Theo en de mijnen’, van journalist en schrijver Ferdi Schrooten, een van de ontwikkelaars en begeleiders van deze lesmodule. Zijn boek beschrijft de bij tijd en wijlen gekmakende zoektocht naar sporen van een dode oom, die in Australië een even avontuurlijk als tragisch bestaan kende als pionier, kangoeroejager, geluk- en goudzoeker. In zekere zin gaan de leerlingen binnen de lesmodule op zoek naar hun eigen – ‘Nonk Theo’, maar dan in miniatuur en in hun eigen familie. De uitkomst is compleet ongewis. Dat maakt het proces spannend. Tegelijkertijd raakt het de leerlingen persoonlijk: ze wekken een bloedverwant tot leven.

 

 

De excellente leerling en de verbetering van onderwijs: kijk om je heen

UPDATE 12-03-15  (oorspronkelijke blog 16 juni 2014)
Herhaalde oproep: ik wil graag meer mooie voorbeelden van het inzetten van excellente leerlingen op school laten zien. Vertel erover in een commentaar op deze blog of stuur mij die toe. We hebben veel in huis, maar moeten dan wel zien en gebruiken.

Er wordt de laatste tijd veel gepraat over excellente leerlingen en over meer uitdaging in het onderwijs. Dat gebeurt meestal op de top-down manier en nogal neerbuigend voor de leerlingen. En de training- en adviesbureaus – die zelf meestal helemaal niet excellent zijn – spelen daar gelijk op in. U weet niet hoe het moet en ik train u in het excellenter worden. De school moet een excellente school worden en je krijgt er een prijs voor.Ik zou zeggen: kijk gewoon om je heen en waag eens wat. Er zijn genoeg leerlingen die heel erg goed in iets zijn en dat heel graag willen laten zien. En als ze dat mogen doen zijn ze gemotiveerd ( en dat waren ze toch niet ?), het leren is betekenisvol ( en dat kan je weer in je folder zetten en daarmee ouders overtuigen), je lost er soms problemen mee op, de school wordt beter en het onderwijs is zoveel leuker. Ik zeg: betrek de leerlingen nog meer, maak nog meer gebruik van de kwaliteiten van de leerlingen om het onderwijs echt beter te maken.
Er zijn voorbeelden van docenten en scholen die dit ook vinden en mooie dingen doen. Ik zal hier meer voorbeelden gaan verzamelen en noem er nu drie, waarvan twee van mezelf (is geen hybris, maar ik heb nog niet goed genoeg gezocht naar de andere, die zeker zullen komen 😉 )
1. Ik noem er nu een van Frans Droog, die leerlingen vaak heel erg uitdaagt, zie zijn weblog: een voorbeeld.
2. Ook ik heb soms het geluk op tijd bij zinnen te komen en de pareltjes te laten schijnen [stilistisch slechte, maar verder adequate beeldspraak]. Het eerste voorbeeld van mijzelf is al uit 2009, waarbij een leerling de technische directeur was van alles wat ik deed ( en later veel collega’s ook) met bloggen in de klas.
3. Zoals veel van mijn lezertjes weten, doe ik – naast lesgeven – promotieonderzoek naar online geletterdheid. In de derde fase van mijn onderzoek ga ik schooljaar 2014-15 een pilot doen met de sectie Nederlands van het onvolprezen Vathorst-college in Amersfoort. De inspirerende rector, Elly Loman, heeft mij uitgenodigd en geeft mij de gelegenheid dingen te ontwerpen en uit te proberen samen met de sectie Nederlands.
Ik heb hiervoor een testomgeving nodig om te kijken in hoeverre de vaardigheid online geletterdheid van de leerlingen vooruit gaat door de lessen die we gaan geven. Die bestaat nog niet in Nederland. Ik heb de beschikking gekregen over een deel van de ORCA testomgeving (online Reading Comprehension) van Dr. Leu en zijn collega’s uit de USA, en moet een Nederlandse versie maken. Hiervoor had ik een programmeur / ontwerper nodig, maar daarvoor geen budget. Maar ik heb ook slimme leerlingen, die wel een uitdaging willen. Drie leerlingen uit 4VWO gaan de klus klaren en worden daarvoor ‘betaald’ binnen het curriculum  binnen het vak O&O binnen de Technasium-afdeling en ze maken er een Profielwerkstuk van. De deadline PWS is pas in de 6VWO, maar uitdagen mag al in de vierde. Gewoon jaartje eerder klaar. Afdelingsleider akkoord en wij blij. Dit voor nu. Update: de Beta-versie is klaar. De programmeurs / leerlingen hebben prachtig werk geleverd. De test is bij een aantal klassen afgenomen en we breiden de testomgeving nu zo uit dat de test gedeeltelijk automatisch kan worden nagekeken en dat de testomgeving leert de de meer open vragen ook semi-automatisch te kunnen nakijken. Een nieuwe uitdaging. Daarna maken we de de echte versie 1.

Oproep: ik wil graag meer mooie voorbeelden van het inzetten van excellente leerlingen op school laten zien. Vertel erover in een commentaar op deze blog of stuur mij die toe. We hebben veel in huis, maar moeten dan wel zien en gebruiken.

Online vakoverstijgende leeromgeving 1999-2002. Heelal, deel 2

Het Heelal leeromgeving In een andere blog heb ik al gesproken over de digitale vakoverstijgende leeromgeving die ik heb ontworpen aan het eind van de vorige eeuw. Ik vond het erg leuk dat ik informatie daarover terugvond op de (digitale) zolder.
Daarna vond ik nog meer informatie op diezelfde zolder. In 2002 werd ik geïnterviewd voor het NVOX-blad door Henny Kramers-Pals. We hadden het toen nog over het verschil tussen digitale leeromgevingen en Webquests ( weet je nog?). Wat een leuke dingen deed ik toen 😉
Hier staat het interview Jeroen Clemens over de digitale leeromgeving Het Heelal 

1995-97 Digitale schrijfomgeving op CD-Rom: de voorhoede van toen

Komend weekend is de 28e HSNconferentie 2014 in Brugge. Bij het voorbereiden van mijn presentatie kwam ik toevallig de presentatie tegen die ik 14 jaar geleden heb gegeven op HSN14 in 2001. Ik werkte toe op het APS als projectleider Talen en was heel geïnteresseerd in de mogelijkheden van ICT en leren. Een van de dingen die we toentertijd hebben ontwikkeld was een digitale schrijfomgeving met de veelzeggende titel Octopus. Deze omgeving is ontworpen in opdracht van Print-Vo 1995-97. Dit was in de tijd dat internet nog niet zo goed was en er zeker geen handige cloudomgevingen te vinden waren. Wij maakten toen leeromgevingen die je op CD-rom ( ja, zeker), kon aanschaffen. Het was een briljant idee in een tijd dat je nog niet zoveel digitale mogelijkheden had.
Lees mijn stukje over Octopus met de titel Octopus, een leerrijke digitale schrijfomgeving. Hulp bij gedocumenteerd schrijven en verbaas je: Octopus HSN 14 2001

Presentaties Conferentie HSN27 Utrecht 29-30 nov. 2013

Op 29 en 30 november 2013 was op de HU in Utrecht de 27ste HSN conferentie. Dit jaar voor het eerst een stroom / kolom Nieuwe Media 😉 Hiervan was ik organisator en  zaalvoorzitter. Ik zal in dit bericht zoveel mogelijk materiaal van de verschillende worskhops en lezingen ter beschikking stellen. Kom af en toe terug, niet alles is nog beschikbaar. De workshops staan in de volgorde waarin ze zijn gegeven. Later komt nog een inhoudelijke blog over deze conferentie.

Nederlands Nieuw Examen 2015 Crowd sourcing een succes

Er zijn inmiddels 50 teksten aangeleverd en ook enkele opdrachten. De uitgever Noordhoff heeft aangeboden om opdrachten te maken bij aangeleverde teksten die wij dan kunnen gebruiken. Diataal heeft aangeboden de teksten te ordenen in moeilijkheidsgraad, waardoor wij een betere opbouw in het curriculum kunnen maken. Ik heb beide aanbiedingen geaccepteerd. Mooie samenwerking van uitgever, toetsontwerper en de werkvloer 😉 Crowd sourcing werkt, ook in het onderwijs.

In 2015 verandert het CSE voor Havo en VWO. Er is geen geleide samenvatting meer, maar de samenvatvaardigheid wordt op een andere manier getoetst.  Zie de syllabus en voorbeeldexamens op het Examenblad op http://bit.ly/18SckFc en http://bit.ly/18ScmwM.
De lesmethode is hier nog niet op aangepast, maar mijn sectie Nederlands wil wel aan het werk met de klassen waarvoor deze nieuwe examen zal gaan gelden. Maar er is nog geen materiaal. We spraken in de sectie af dat we wat teksten zouden gaan zoeken en zelf zouden gaan ontwerpen,  nieuwe opdrachten maken.
Ik heb veel vertrouwen in het samen professionaliseren, zoals dat bijvoorbeeld gebeurt in @thecrowd Dus waarom niet gebruik maken van de kracht van de groep docenten Nederlands. Dit zou kunnen leiden tot een grotere hoeveelheid teksten en aanzetten tot opdrachten. En mijn vooronderstelling was dat meer docenten met dit probleem zitten en nog geen oplossing hebben. Deze vooronderstelling en  de hoop of misschien zelfs het vertrouwen dat er al meer collega’s zijn die het aandurven dingen te delen bleek te kloppen.
Ik stuurde vier dagen geleden een oproep via de listserv van de vakcommunity Nederlands. Hierin zei ik “Mijn sectie is op zoek naar teksten om de leerlingen mee te Continue reading

Google Drive and Docs for Teachers 2012

Richard Byrne schrijft steeds handige boekjes over het inzetten van ICT bij het leren. Als voorbeeld het laatste boekje over gebruik maken van Google Drive en Docs.   Continue reading

Een App gebruiken om een toespraak te leren houden?

Las net het volgende bericht: Speechwriter: speechschrijver van Mark Rutte brengt iPhone-app uit

” vrijdag, 13 april 2012 (12:01) | Bart Breij
Wat hebben Mark Rutte, Rita Verdonk en Piet Hein Donner met elkaar gemeen? Ze huurden alledrie dezelfde man in voor het schrijven enbedenken van speeches: Huib Hudig. Met de nieuwe app die Hudig heeft uitgebracht bereikt hij nu zelf een groot publiek. De applicatie Speechwriter wil het iedereen met een iPhone gemakkelijk maken om een toespraak te houden. De app helpt je uit de brand met de opbouw van je toespraak. Zo kan je jezelf volledig toeleggen op het maken van je statement. “

Als leraar Nederlands probeer ik mijn leerlingen te trainen in het houden van een mondeling betoog, de zogenaamde Brandende Kwestie.
Ik ben al lang erg geinteresseerd in de mogelijkheden van ICT  en leren en ga deze app eens goed bestuderen om te kijken of het geschikt gereedschap is om leerlingen mee te laten werken.