Onderwijsproject Verborgen Familieverleden nu ook op televisie: leerling ontdekt zijn verleden

De schrijvende pers was al geïnteresseerd in het onderwijsproject Verborgen Familieverleden van Ferdi Schrooten en mij. Het project is gericht op schrijfvaardigheid, onderzoeksvaardigheden, onlinegeletterdheid, maar ook op het onderwijsdoel persoonlijkheidsontwikkeling.
Nu is ook de televisie geïnteresseerd geraakt. In het kader van 5 mei heeft de televisiezender NH Nieuws aandacht besteed aan ons project ‘Verborgen Familieverleden’. Ze hebben in Huizen en Bussum met een leerling, Ian Pennekamp, en zijn familie gedraaid. “Ian (…) ging voor een schoolopdracht op zoek naar het onbekende verhaal van zijn overgrootvader tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar wat eerst een leuke opdracht leek, bleek een donker randje te hebben”. Voor Ian heeft zijn ontdekking wel een dubbele lading: “Als je hoort hoe aardig hij was, dan is hij dus niet die NSB’er. Oorlog doet soms rare dingen met je.”. Ian heeft door dit te onderzoeken ook een duidelijke ontwikkeling doorgemaakt. Mooi om dit ook in het onderwijs te kunnen stimuleren. Ian is een leerling op Huizermaat, waar we de tweede (turbo)versie van het project hebben uitgevoerd.
We zijn nu bezig Omroep Flevoland ook enthousiast te krijgen. Trots. Look and wonder. Hier nogmaals een link naar het programma.
Misschien is het ook voor jouw school interessant. Neem dan contact op en we praten verder. 

Facebook-groep Onlinegeletterdheid van start

Onlinegeletterdheid/ Digitale geletterdheid krijgt de laatste tijd wel de aandacht die zo nodig is. Maar het is nog vooral praten, rapporten schrijven en websites maken. Daar doe ik trouwens ook aan mee. En de verwarring is groot.
De praktische invulling is er echter nog maar mondjesmaat. Integratie in het curriculum is er nog nauwelijks. In deze Facebook-groep Onlinegeletterdheid in de praktijk wil ik een volgende stap doen en nog meer mensen uitnodigen praktisch te gaan ontwerpen en onderzoeken in de praktijk. Want er is een wil tot veranderen en energie onder de leraren en scholen. Ik heb dat in de praktijk ervaren, wanneer ik werk met leraren en scholen aan integratie van onlinegeletterdheid in het curriculum, vooral bij Nederlands, mijn vak. Voorbeelden zijn er ( zie bv hier ) , ideeën ook (zie hier en hier), maar die moeten op maat worden gemaakt en worden uitgebreid.
We kunnen het samen en hoeven niet te wachten op OCW, SLO en Kennisnet. En ik heb er nog steeds zin in. Aan de slag, dus. We starten als open groep en kijken of dat werkt. Zo niet dan maken we de groep besloten of heffen hem op. Denk mee, geef je mening en ontwerp mee. Je kan je daarnaast natuurlijk ook opgeven voor de Nieuwsbrief Onlinegeletterdheid.

Internet en de verwarring van leerlingen

Digitale geletterdheid en mediawijsheid houdt ook in dat we met leerlingen praten over de waarde van informatie en ze daarover laten nadenken. Informatie is nog lang geen kennis en dat kan je vaak zien in de klas. Een voorbeeld.

Mijn leerlingen schrijven blogs over gelezen boeken. Pas geleden had een leerling uit VWO4 een recensie geschreven over Van de vos Reynaerde. De leerling was zelfstandig op zoek gegaan naar informatie en was wat in de war over wie de schrijver zou kunnen zijn. Dat zijn we allemaal omdat we dat niet zeker weten. Maar zij schreef het zo op “Dit boek heet van den vos Reynaerde en de auteur is onbekend, er zijn namelijk veel schrijvers van dit boek op internet te vinden. De auteur die het eerst verscheen was Paul Biegel en een andere auteur die gegeven wordt is “ene Willem”. Ze maakt voor het gemak maar geen keuze.

Ik ga er met haar over praten. Een goede tip is dat je altijd en zeker bij twijfel informatie dubbelcheckt. Dat betekent hier dat je onderzoekt wie die Biegel is, wat over die ‘ene Willem’ te vinden is en wat die met Reynaerde te maken hebben.
Dan is het antwoord duidelijk want zij zegt wel even later dat “dit boek is uitgegeven door Uitgeverij Taal & Teken, Leeuwarden en de eerste druk was ergens in de 13e eeuw.” Ik ben benieuwd wat ze vindt en leert na de dubbelcheck. En die Paul Biegel heeft er misschien op een andere manier wel mee te maken. En ik zal ook met haar even praten over de uitdrukking “de eerste druk was ergens in de 13e eeuw”. Er is nog veel te leren, maar dat is leuk, als het goed gaat. Het lijkt me nu al een leuk gesprek.

Schrijven als een proces van goudwinning, van grondstof tot eindproduct

In het schooljaar 2016-2017 heeft een groep VWO4/5-leerlingen van het Helen Parkhurst in Almere deelgenomen aan de lesmodule ‘Verborgen Familieleden’. De leerlingen gingen op zoek naar sporen van een overleden familielid, soms tot wel zeven generaties voor hen. Uiteindelijk doel: op basis van de gevonden informatie bij Nederlands een meesterproef schrijven die verwondert, intrigeert en verrast.
De opdracht De Meesterproef is een invulling van het schrijfonderwijs op Helen Parkhurst.  In deze module wilden we echter ook onderzoeksvaardigheid en onlinegeletterdheid geïntegreerd onderwijzen: zijn leerlingen in staat om goede en bruikbare bronnen te vinden en te beoordelen op bruikbaarheid en kunnen zij de gevonden informatie ook goed synthetiseren. Een derde doel was om te kijken of leerlingen in staat zijn een ander tekstgenre te produceren dan een traditioneel werkstuk: duik in de huid van je overleden grootvader uit de Oekraïne, of speel die belangrijke voetbalwedstrijd als een Ajax-speler uit 1932, die je overgrootvader bleek te zijn geweest. Verder dan het saaie werkstuk, een vorm van creatief schrijven, dat te vaak wordt weggelaten. We veronderstelden dat deze manier van onderwijs de leerlingen ook gemotiveerder maakt om te gaan schrijven en hun schrijfvaardigheid te verbeteren.

Tijdens de HSN-conferentie 2016 in Gent vertelden wij, de initiatiefnemers, journalist/schrijver Ferdi Schrooten en docent/onderzoeker Jeroen Clemens, al over opzet en voortgang van deze vorm van vernieuwend en betekenisvol onderwijs. Inmiddels zijn de resultaten beschikbaar en kan worden teruggekeken op de oogst, de motivatie én de lessen.
Op de HSN conferentie 2017 geven wij een workshop over de opbrengsten. We spiegelen het project ‘Verborgen Familieverleden’ daarbij aan het proces van goudwinning, van grondstof tot eindproduct. Een proces dat bepaald niet eenvoudig is en doorgaans menig te nemen horde kent, gepland en onverwacht. Maar de teksten zijn prachtig en ontroerend en de leerlingen en wij moe, maar blij. We discussiëren ook over de vraag of dit project ook elders zou kunnen worden ingezet.

Wij gaan dit project deze maand ook in een turbo-variant uitvoeren op Huizermaat in Huizen. Twee lessen vooraf en dan een hele week onderzoeken, organiseren en schrijven. Kom naar de HSN conferentie als jij of jouw school er meer over wil horen of neem contact op.

 

 

Docentontwikkelgroep ‘Schrijven op de schop’ is van start


De docent-ontwikkelgroep ‘Schrijven op de schop’ is van start. Lees hier meer over hier en hier.
Ik heb gisteren een Facebook-groep gestart. Dit is een besloten groep, maar wel zichtbaar voor iedereen. We gaan actief aan het werk online via Facebook en GoogleDrive en in levende lijve. Eind januari nodig ik de deelnemers uit op mijn school Helen Parkhurst in Almere voor een eerste bijeenkomst, in newspeak een kick-off meeting.
Maar de online wereld is ongeduldig. Gisterenavond was er gelijk een zeer grote hoeveelheid collega’s die lid wilde worden worden van de FB-groep. We hebben echter besloten dat we niet zo maar nieuwe leden toelaten tot de FB-groep en de Google werkomgeving. Als je toch echt-echt mee wil doen en ideeën en ervaring hebt en je per ongeluk niet hebt opgegeven is er nog een achterdeurtje. Collega’s die zich niet eerder hebben aangemeld moeten eerst een online formulier invullen, waarin ze meer informatie over zichzelf geven en laten weten wat ze willen bereiken en kunnen inbrengen.’. Dan wordt besloten of je alsnog mee kan doen. Er is dus een ballotage. Kwaliteit gaat voor. Maar goede mensen zijn van harte welkom.

Docentontwikkelgroep Schrijven van start: Geef je op!

Per 16/12/16 hebben zich 23 collega’s (1 man!) aangemeld. Het wordt een volle klas. Vandaag laatste dag voor inschrijven. Recent heb ik in een blogbericht en op de Facebookpagina’s Actief leren zonder cijfers en Leraar Nederlands een oproep gedaan om samen te werken aan het ontwerpen van een leerlijn voor schrijven, waarbij formatief toetsen/ feedback, keuzevrijheid leerlingen/ leertrajecten, verschillende manieren van afsluiten, online en offline samenwerken en integratie met onlinegeletterdheid onderdelen zijn.
Tot mijn vreugde hebben  veel mensen enthousiast gereageerd, dus we gaan van start. Ik vraag iedereen die geïnteresseerd is een kort formulier in te vullen. Klik HIER. Deze informatie deel ik dan later met jullie en op grond daarvan doe ik een voorstel voor de volgende stap. Een eerste live bijeenkomst op mijn school is bijvoorbeeld mogelijk. Ik heb er veel zin in

Leerlijn schrijven herschrijven. Het kan en moet beter.

Laten we samen aan de slag met het ontwerpen van een moderne leerlijn schrijven. Deze behoefte heb ik als leraar Nederlands en sluit ook aan bij mijn onderzoek en ontwikkelwerk rond onlinegeletterdheid.
Ik heb net een oproep via de sociale media gedaan om samen na te denken over en te gaan ontwerpen van een leerlijn schrijven. Mijn invalshoek is bovenbouw VO, maar onderbouw VO en MBO hebben natuurlijk eenzelfde probleem, denk ik.
De schoolboeken leveren niets bruikbaars, het is alleen schrijven voor een cijfer, leerlingen worden hetzelfde behandeld, nieuw mogelijkheden krijgen geen aandacht, leerlingen kunnen geen individueel traject kiezen, (zie verder beneden). Ook is schrijven tegenwoordig in in onze crossmediale informatieomgeving heel anders dan vroeger. Dit kan beter.
Ik ben heel benieuwd naar andermans ideeën en hoop op een ontwikkelgroep. Lees de oproep die ik op sociale media – met name de groepen Actief leren zonder cijfers en Leraar Nederlands op Facebook- hieronder en reageer.

Ik ben ontevreden over de leerlijn schrijven op mijn eigen school, die het niveau van een aantal opdrachten in het PTA niet overschrijdt. Ik probeer wel van alles, maar het is niet systematisch en dat wil ik wel.
Wie wil meedenken en meewerken over/ aan het ontwerpen van een leerlijn – in eerste instantie voor de bovenbouw – voor schrijven, waarbij formatief toetsen/ feedback, keuzevrijheid leerlingen/ leertrajecten, verschillende manieren van afsluiten, online en offline samenwerken en integratie met onlinegeletterdheid een onderdeel zijn. Maar ik wil niet een theoretische leerlijn, maar ook praktisch een verzameling opdrachten, didactische werkvormen, misschien een online werkomgeving (heb vroeger hiervoor wel Wikis gemaakt). Wie doet mee?

Luister de Podcast. Mijn ideeën over onlinegeletterdheid en onderwijsinnovatie.

Schermafdruk 2016-05-20 11.53.36
Don Zuiderman “In mijn 31e podcast spreek ik met Jeroen Clemens, leraar Nederlands aan het Helen Parkhurst College in Almere. Jeroen is nu vijf jaar bezig met onderzoek naar onlinegeletterdheid. Samen praten we onder andere over hoe het vak Nederlands zich zou moeten ontwikkelen om recht te doen aan het soort teksten waarmee jongeren tegenwoordig te maken krijgen.”.
We hebben ook gesproken over de verschillende strategieën voor onderwijsinnovatie en de stroperige situatie bij zowel scholen als de overheid.
Klik op de titel van dit blogbericht voor embedded Podcast

Lidmaatschap Commissie Mediawijsheid van de Raad van Cultuur. Een beslissing.

Schermafdruk 2016-05-08 17.48.17Vanaf 1 mei 2016 ben ik lid van de commissie Mediawijsheid van de Raad voor Cultuur.
De laatste tijd is er veel discussie over de te geringe invloed die leraren hebben op de ontwikkelingen in het onderwijs. En dat gevoel deel ik van harte. Maar als leraren gevraagd worden mee te denken met de overheid in officiële overheidsorganen, zie ik ook veel argwaan. René Kneyber heeft niet alleen maar lof gekregen, toen hij toetrad tot de onderwijsraad. Je zou de politieke achterkamertjes worden ingetrokken en je scherpte van denken verliezen. Het doet me denken aan de jaren ’70 waarin je, als je een oproep kreeg voor de dienstplicht, moest kiezen (1) je te laten afkeuren, (2) dienst te weigeren of (3) het leger in te gaan om ‘ het van binnenuit te veranderen’. Toen koos ik (1), nu voor (3). Waarom?Ik hou mij al een aantal jaren -naast mijn werk als leraar Nederlands- bezig met onlinegeletterdheid. Ik heb mij regelmatig uitgelaten over de babylonische spraakverwarring rond vaardigheden die te maken hadden met ons tegenwoordige leven online. En ik heb mij kritisch uitgelaten over de hele industrie die er is ontstaan rond Mediawijsheid, met coaches, afstudeerrichtingen en dergelijke en het gevaar dat het een nieuw vak gaat worden en leraren het niet meer herkennen als hun ‘core-business’. En ‘i’am to blame too’ met de introductie van de term onlinegeletterdheid, waarmee ik beter wil aansluiten bij het onderwijs in geletterdheid, met name door talenleraren. De laatste tijd ben ik pragmatischer, ik wil zorgen dat de leraren al deze nieuwerwetsheid niet meer zien als ‘niet van ons’, maar herkennen als deel van hun nieuwe curriculum. Ik ben tegenwoordig meer vriendjes met anderen, omdat ik vind dat er in het onderwijs meer structurele aandacht moet zijn voor vaardigheden en attitudes nodig om je staande te houden in de gedigitaliseerde samenleving en goed gebruik te kunnen maken van de nieuwe mogelijkheden die dit geeft.
In de uitleg van de Raad voor Cultuur staan een paar uitspraken die mij overhaalden: (1) “In 2005 heeft de raad het begrip mediawijsheid geïntroduceerd en er een advies over uitgebracht: Mediawijsheid. De ontwikkeling van nieuw burgerschap. (…) [Maar] De (media)technologie is de afgelopen tien jaar namelijk flink veranderd. Zo heeft digitalisering in veel facetten van ons leven ingegrepen, zijn opvattingen over het belang van cultuur in een digitale context veranderd en zijn mediaconsumptiepatronen gewijzigd.” Ik vind ook dat dit advies achterhaald is en we ons opnieuw moeten beraden. (2) “Het komende advies over mediawijsheid zal in het bijzonder ingaan op de kenmerken van een onderwijscultuur die rekening houdt met een gemedialiseerde samenleving en zal anderzijds ingaan op de problematiek van de hoge graad van laaggeletterdheid in Nederland.” Hier voel ik me erg door aangesproken. De huidige maatschappij vraagt van alle leerders een uitbreiding van geletterdheid. Het onderwijs moet serieus aandacht  besteden aan nieuwe vormen van geletterdheid, op alle niveaus. (3) “De Algemene Rekenkamer geeft aan dat er met name meer actie ondernomen dient te worden op het gebied van digitale vaardigheden.” Zeker. Dit advies zien we ook terugkomen in het Eindadvies Ons onderwijs2032. En daar zie ik mogelijkheden.
Als laatste een punt waar ik nog niet veel over had nagedacht: “Het Platform2032 van de commissie Schnabel heeft in januari 2016 een advies uitgebracht over het onderwijs van de toekomst. Daarin wordt bepleit om mediawijsheid te integreren in het curriculum van het primair en voortgezet onderwijs. Dat gebeurt echter vanuit een beperkt perspectief: mediawijsheid bestaat voor het platform in de eerste plaats uit een set van vaardigheden die met ICT en arbeidsmarktkansen te maken hebben. De raad onderschrijft uiteraard het belang van het maximaliseren van de arbeidsmarktkansen van leerlingen, maar constateert een gebrek aan een breed en dynamisch perspectief op cultuur en cultuurparticipatie.” Dit sluit mooi aan bij de definitie van geletterdheid in Nederland, dat drie onderdelen omvat: lezen, schrijven en literaire competentie. Ik hou mij vooral met de eerste twee onderdelen bezig, maar ben ook erg geïnteresseerd in de derde invalshoek. En dan hoeft het zich niet te beperken tot boeken, maar tot de hele culturele competentie. Een mooie, nieuwe uitdaging. Zeker voor een leraar Nederlands en cultuurliefhebber. Ik ga aan de slag en hoop dat jullie nog van me houden 😉 Ik hou je op de hoogte.

It Giet Oan! Een stap verder met de ontwerpgroep onlinegeletterdheid

Schermafdruk 2015-11-15 13.39.14

Dit schooljaar ben ik vooral bezig met het ontwikkelen van de concrete praktijk van onderwijs in onlinegeletterdheid. Ik ben blij dat er veel interesse is. Belangrijk is het nu meer concreet te maken door het ontwerpen van lessen en materiaal en dit uit te proberen. We zijn sinds kort weer een stapje verder. Er start een landelijke ontwerpgroep en voor mijn onderzoek werk ik met drie proefscholen die lessen ontwerpen en uitproberen. We gaan kijken of die lessen de leerlingen beter maken in onlinegeletterdheid. Dus moeten we ook zicht op te krijgen op hun onlinegeletterdheid voor- en achteraf. Hiervoor heb ik inmiddels een testomgeving gemaakt, die is gebaseerd op het ORCA (Online Reading Comprehension Assessment) instrument van Don Leu c.s. Dit heb ik gedaan in samenwerking met slimme leerlingen als programmeurs.
Maar inmiddels zijn er ook veel leraren, remedial teachers en scholen die aan de slag willen. De uitdaging is nu om dit zo te organiseren dat we kunnen werken aan co-creatie zonder dat we vaak bij elkaar komen. Er gaan namelijk mensen meedoen uit bijvoorbeeld Heerenveen, Goes en Brugge in Vlaanderen. Leraren geven zich op via de workshops die ik hou en als reactie op een oproep die ik heb gedaan om samen te gaan werken. Ik heb voorgesteld om vooral vooral online te gaan werken via een online community en via Google Drive. Ik heb  al ervaring met deze manier van samenwerken met mijn leerlingen en heb op deze wijze ook al samen met leraren opdrachten gemaakt voor de veranderde eindexamen Nederlands.
Maar het is niet makkelijk – elk geval niet voor mij – om een goed werkende online werkgemeenschap van de grond te krijgen. Alleen informatie, voorbeelden en een manier van werken is niet genoeg. Er moet toch een combinatie komen van live bijeenkomsten en online werken. Maar mijn tijd is beperkt, lesgeven en promoveren vragen ook veel tijd en aandacht. Op de HSN conferentie van 13 en 14 november heb ik hier tijdens mijn workshop en op andere momenten over gesproken met mensen die actief aan de gang willen. Hoe kunnen we regionaal en landelijk aan de slag in een combinatie van live bijeenkomsten en online. Een van de beslissingen die we hebben genomen is dat vooroplopende mensen een aanvullende rol gaan nemen om het ontwerpen op regionaal verband te ondersteunen. Dries Krikke uit Heerenveen is de eerste die deze rol wil gaan vervullen in het Noorden. Hij wordt het rayonhoofd in het Noorden van Nederland. Daarom in de titel het enthousiaste It Giet Oan! Hij gaat met de proefschool in Leeuwarden samenwerken en probeert ook anderen uit de regio actief te krijgen en te ondersteunen. Hij zou ook bijeenkomsten in die regio kunnen organiseren. Ik ben erg blij met deze nieuwe manier van werken. Ik ga eerst kijken hoe dit in de praktijk uitwerkt, maart ben nu toch al op zoek naar collega’s die een vergelijkbare rol zouden willen en kunnen spelen voor de regio’s Randstad, Oosten en Zuiden. Neem contact op voor overleg hierover. We gaan zien of dit werkt. Ik wil zelf af en toe meewerken op een regionale bijeenkomst en iemand hebben die mij kan ondersteunen het proces actief te houden in de regio. Hopelijk is dit een vorm van professioneel samenwerken die het implementeren van onlinegeletterdheid een nieuwe impuls zal geven.
Een tweede beslissing die tijdens de HSN conferentie is genomen is dat ik meer halffabrikaten wil gaan maken van lessen en materialen voor onderwijs in onlinegeletterdheid. Het blijkt toch vaak te moeilijk om met alleen losse voorbeelden en informatie bruikbaar lesmateriaal te ontwerpen. Dit wist ik al maar had niet genoeg tijd om het anders te doen. Er is toch meer steun voor nodig. We kunnen nu een stap verder doen doordat ik een afspraak voor samenwerking heb gemaakt met Maarten Sprenger. Hij is specialist kinderinformatie en zoekgedrag bij startup Wizenoze, publiceerde het boek “Slim Zoeken op internet” en ontwikkelt een doorlopende leerlijn zoekvaardigheden als onderdeel van Onlinegeletterdheid. Maarten en ik gaan een serie lesmodules maken die door leraren en scholen op maat gemaakt kunnen worden. Hierdoor denken we dat het ontwerpen en uitproberen van lessen beter van de grond zal komen. Ook zullen Maarten en ik gaan werken aan een betere online community. Hij heeft daar veel ervaring mee. Zo heeft de HSN conferentie nog veel meer opgeleverd dan een goede conferentie voor de meer dan 400 aanwezigen. Ik ben er blij mee. Onderwijs is onlinegeletterdheid giet oan!