Digitale geletterdheid en taalvaardigheid. De leraren Nederlands aan zet

Update Volledig artikel inmiddels te lezen via mijn Academia.edu pagina
In mei 2018 is mijn artikel verschenen Digitale  geletterdheid en taalvaardigheid. De leraren  Nederlands aan zet in In Levende Talen Magazine nr. 4. Ik publiceer hier een voorproefje met delen uit het artikel. Een appetizer, dus.

(…) De laatste tijd staat digitale geletterdheid sterk in de belangstelling. Maar het is een heel brede term, die soms verwarring geeft. Digitale geletterdheid is ook gewoon een uitbreiding van geletterdheid, kunnen lezen en schrijven, maar dan online. Hiervoor is traditioneel taalonderwijs niet voldoende. Leerlingen geletterd maken is ons vak, dus hebben we een nieuwe uitdaging.

In een eerder artikel in LTM in 2014 stelde ik: ‘Vrijwel alle informatie staat tegenwoordig online en je bent functioneel ongeletterd als je daar niet mee om kan gaan. (…) En omdat de school leerlingen voorbereidt op de maatschappij, ligt daar een opdracht voor ons. Maar dat doen we nog niet’ (Clemens, 2014, p. 4).
Het is inmiddels meer dan drie jaar verder, en er is veel gebeurd. De term digitale geletterdheid is
geïntroduceerd en de overheid, SLO en Kennisnet zijn druk bezig kaders te scheppen, informatie te
geven en leer- en ontwikkellijnen te maken.1 Het ministerie van Onderwijs heeft in het rapport Ons
onderwijs2032 duidelijk gemaakt dat digitale geletterdheid van groot belang is en in het curriculum
aandacht moet krijgen. Er is zelfs een apart domein voor geïntroduceerd, ‘Digitale Geletterdheid’.
Maar ook wordt expliciet naar het vak Nederlands verwezen: ‘Ook kritisch teksten lezen en bespreken
en leren omgaan met het steeds grotere aantal informatiebronnen verdienen meer aandacht. Digitale
teksten en beelden komen steeds vaker in de plaats van papieren tekstvormen en ook daar moeten
leerlingen vaardig mee kunnen omgaan’ (Platform Onderwijs2032, 2016, p. 30). Ook heeft de SLO in
een vakspecifieke trendanalyse geconstateerd dat digitale geletterdheid een noodzakelijke toevoeging
aan het curriculum van Nederlands moet zijn (SLO, 2015). (…)

De definitie
(…)

De uitdaging
Dit betekent dat we onze lessen moeten aanpassen. Gelukkig is er al wat hulp beschikbaar. Zo zijn er
voorstellen voor leerlijnen voor onderdelen van digitale geletterdheid, gepresenteerd door de SLO en
via Kennisnet. En sinds november vorig jaar heeft Kennisnet een Handboek digitale geletterdheid
gepubliceerd, waarin digitale geletterdheid en Nederlands ook aandacht krijgt (zie <bit.ly/ltm-dghb>).
Er wordt dus gewerkt aan vernieuwing, maar er is nog nauwelijks lesmateriaal of nieuwe didactiek. Er
zijn nog geen nieuwe kerndoelen, eindtermen en schoolboeken.
Dat betekent dat we zelf aan de slag moeten gaan. Ik heb ervaring met het werken met
docentontwikkelteams. Dit blijkt een zeer effectieve manier van professionaliseren (Voogt, Pieters &
Handelzalts, 2016). (…)

Een voorbeeld
Ik geef een voorbeeld van een school die ervoor heeft gekozen digitale geletterdheid geïntegreerd aan
te pakken. Wat doen ze, waarom en hoe (…)

De toekomst
Als uitvloeisel van Onderwijs2032 zijn er ontwikkelteams gestart van Curriculum.nu, waarin leraren,
schoolleiders en scholen zich bezighouden met de vraag wat leerlingen in het primair en voortgezet
onderwijs moeten kennen en kunnen. Met de opbrengst van dit ontwikkelproces zullen kerndoelen en
eindtermen worden geactualiseerd. Er is een ontwikkelteam voor Nederlands en voor Digitale
Geletterdheid. Ik hoop dat beide ontwikkelteams heel goed contact met elkaar houden, zodat delen
van digitale geletterdheid geïntegreerd gaan worden in het vak Nederlands en digitale geletterdheid
geen apart vak wordt. (…)
Vaak wordt de vraag gesteld: ‘Digitale geletterdheid is toch van belang voor al het leren bij alle
vakken, niet alleen bij Nederlands?’ Dat is helemaal waar. Toch ben ik ervoor om Nederlands het
voortouw te laten nemen. Geletterdheid is al een hoofddoelstelling van het vak Nederlands. Het
implementeren van digitale geletterdheid in het vak past mooi bij de wens om Nederlands beter aan te
laten sluiten op de moderne tijd, waarin de meeste communicatie zich online afspeelt. Bovendien
biedt het de kans om wat wij vroeger taalbeleid noemden nu vanzelf en zonder de last van die term
een vlucht te laten nemen.
(…) 

 

 

 

Curriculum.nu: Digitale geletterdheid en Nederlands

Vandaag is de laatste dag om feedback te geven op de eerste concepten van de ontwikkelteams van curriculum.nu. Als een just-in-time-werker heb ik net mijn feedback opgestuurd op de voorstellen van Nederlands en Digitale geletterdheid (Klik op de namen voor lezen/ downloaden van mijn feedback). Ik ben benieuwd wat je ervan vindt. Wat ik moeilijk vond is de beperking van 200 woorden per vraag. Maar dat was ook een uitdaging.
Ik ben vrij positief over het voorstel van Digitale geletterdheid. Blij ben ik met de uitspraak ” Idealiter krijgt het leergebied digitale geletterdheid een plek binnen de andere leergebieden. Zoals digitale technologie verweven is in alle sectoren van de maatschappij en in het leven van mensen, raakt digitale geletterdheid verweven met de andere leergebieden. Deze bieden de context waarbinnen leerlingen werken aan hun digitale geletterdheid.”. Ik was bang dat, omdat het een aparte ontwikkelgroep was, er gedacht zou worden aan een nieuw vak, maar dat is gelukkig niet zo. En ik ben blij dat zij ook vinden dat je veel vaardigheden en strategieën moet leren binnen een inhoudelijk kader, dus niet los. Dat is een doodlopende weg, waar we al teveel in zitten.
Geen verrassing is dat ik bij beide voorstellen de samenhang van digitale geletterdheid en Nederlands heb benadrukt. Dit is bij de ontwikkelgroep Digitale geletterdheid nog wel een beetje in beeld, maar bij Nederlands veel minder.
Het voorstel Nederlands vond ik toch wel heel algemeen geformuleerd. Hierom kan ik een aantal vragen niet goed beantwoorden, omdat het nog te vaag en algemeen is. Goed is dat het vak wel duidelijk aan de wereld buiten de school wordt gekoppeld, maar het gevaar is dat het onderwijs niet erg veel verandert zo. En hier heb ik toch sterk de uitbreiding van de definitie -en daarmee het curriculum- van geletterdheid in deze digitale wereld benadrukt. Deze uitbreiding moet in deze digitale tijd, wil Nederlands relevant blijven. Ook zou hierdoor de samenhang met andere vakken, en dus een moderne vorm van taalbeleid, veel makkelijker gemaakt worden. Hier is nog veel werk te doen.

Pionier Digitale geletterdheid in het Handboek van Kennisnet

Het Handboek Digitale geletterdheid is op 24 november uitgekomen. Een mooie prestatie van Remco Pijpers en van Kennisnet. Er is geen gedrukte versie (spreekt dit boekdelen?), de digitale versie hier downloaden.
Ik ben trots dat ik genoemd wordt als een Pionier Digitale geletterdheid in hoofdstuk 8 met een mooi interview. En elders in het boek mag ik mijn zegje ook nog doen. De andere twee pioniers zijn Nadia Demaret (schoolleider) over digitale geletterdheid op de vrije school, en de welbekende Patrick Koning (docent mbo) over digitale geletterdheid op het vmbo.

For my English speaking friends. November 24 the Handbook Digital Literacy (Handboek Digitale geletterdheid) was published by Kennisnet, the public organization for Education & ICT. Digital literacy was getting more attention in the last 4 years, but publishing a Handbook by the government is a significant event. A very good accomplishment of Remco Pijpers and colleagues. You can download the digitale version here. There is no printed version available, we are in the digital times 😉
What makes me very proud is to be named as a  Pionieer Digital Literacy. In chapter 8 there is an interview and I’m quoted on several other places in the Handbook. It feels like a reward for working on improving digital literacy for the last decennium. Happy to continue to work with teachers and schools, as a pioneer. There is only a Dutch version of the Handbook. Please brush up you Dutch.

Nieuwsbrief Onlinegeletterdheid/ Digitale geletterdheid nr 10

Vanavond om 19.30 ontvangt iedereen die zich daarvoor heeft aangemeld de 10de Nieuwsbrief Onlinegeletterdheid/ Digitale geletterdheid 2017/3.
Als u niet kunt wachten kunt u die hier al lezen. U kunt deze nieuwsbrief direct in de digitale bus krijgen door zich aan te melden. Ga hiervoor, en om eerdere nieuwsbrieven te lezen, naar de pagina  Nieuwsbrief.

Ik ben natuurlijk altijd geïnteresseerd in commentaar, vragen en suggesties. Wat wilt u wel en niet lezen, waar moet ik meer of anders aandacht aan besteden.

 

HSN Conferentie Onderwijs Nederlands Programma online

Inmiddels is het programma voor de 31ste HSN Conferentie Onderwijs Nederlands (24 en 25 november 2017 in Zwolle) op de website geplaatst. Ga voor de meest recente informatie naar de website van de HSN. Zie het mooie programma en bedenk welke workshops je wil bezoeken. Het worden twee leerzame dagen. Een must voor de professionele docent, die het onderwijs Nederlands nog beter wil maken. Kom naar Zwolle.
Bedankt, alle collega’s die zich al hebben ingeschreven. Er zijn nog een paar plaatsen open, je kan je nog inschrijven.

De conferentie HSN-31  beoogt alle leeromgevingen aan bod te laten komen waarin Nederlands geleerd wordt: basisschool, secundair onderwijs op alle niveaus (vwo, havo, (v)mbo, resp. aso, bso, kso, tso), hogeschool/universiteit en lerarenopleidingen. Wij hebben een tachtigtal presentaties / workshops kunnen plaatsen in de parallelle programmakolommen. Ik ben, samen met mijn Vlaamse collega Jordi Casteleijn, verantwoordelijk voor de kolom Innovatie en digitale geletterdheid

  • Basisonderwijs
  • Lerarenopleiding basisonderwijs
  • Taalvaardigheden 12 – 18 jaar
  • Lerarenopleiding Secundair/Voortgezet Onderwijs
  • Hoger onderwijs
  • Mbo (Bso/Tso)
  • Nederlands in een meertalige context
  • Innovatie en digitale geletterdheid
  • Taalbeschouwing
  • Leesbevordering
  • Literatuuronderwijs
  • Taal- en letterkunde

 

UNESCO International Literacy Day & expertmeeting ‘Literacy in a digital world’

Morgen (8 september) is het International Literacy Day.

Verspreid de informatie. Het is een heel belangrijk doel dat met deze dag bereikt moet worden. Zie hieronder informatie die je kan verspreiden. gebruik je eigen kanalen!
Ik ga naar de bijeenkomst van UNESCO ‘Literacy in a digital world’. Zie ook hier

This year, International Literacy Day (8 September) will be celebrated across the world under the theme of ‘Literacy in a digital world’. On 8 September, 2017 a global event will be organized at UNESCO’s Headquarters in Paris, with the overall aim to look at what kind of literacy skills people need to navigate increasingly digitally-mediated societies, and to explore effective literacy policies and programmes that can leverage the opportunities that the digital world provides.
We would like to provide you with relevant information about literacy and encourage you to visit our ILD website to find relevant publications and resources on literacy in relation to this year’s theme. As every year, UNESCO’s library provides special access to all literacy publications, find more information on the ILD webpage.

Fact sheet on literacy from UNESCO Institute for Statistics
As every year, UNESCO Institute of Statistics provide an updated fact sheet on literacy, an e-Atlas and a specially dedicated webpage for International Literacy Day. We also provide direct access through our ILD webpage to these valuable resources.

UNESCO Global Alliance for Literacy within the Framework of Lifelong Learning (GAL)

As mentioned in an earlier post  on 7 September the Core Group of the Global Alliance for Literacy within the Framework of Lifelong Learning (GAL) will hold a one-day meeting. I will participate in this meeting as an observer.
For those of you who are not familiar with the GAL some information.

The UNESCO Institute for Lifelong Learning, one of UNESCO’s specialist institutions with a core mandate for literacy and lifelong learning, has been asked by UNESCO to lead the consultation process for establishing the Global Alliance for Literacy within the Framework of Lifelong Learning (GAL). As literacy will play a direct or indirect role in achieving many of the Sustainable Development Goals (SDGs), GAL aims to help Member States make accelerated progress towards the 2030 Agenda for Sustainable Development. The Alliance, which will be composed of experts and representatives of UN and government agencies, donors, national and international non-governmental organizations, and the private sector, will work towards improving literacy for sustainable development through concrete action and tangible outcomes.

Reasons for establishing GAL

The international community recognizes literacy as an ‘indispensable foundation for independent learning’ in the Education 2030 Incheon Declaration and Framework for Action. ‘A world with universal literacy’ is also a key part of the vision set out in the 2030 Agenda for Sustainable Development, which was adopted by the United Nations General Assembly in 2015. The Agenda’s target for literacy is ‘to ensure that all youth and a substantial proportion of adults, both men and women, achieve literacy and numeracy’ by 2030 (Target 4.6). GAL aims to help Member States achieve this ambitious target.

Challenges for GAL

GAL will encourage policy coherence and take action to promote the mobilization of resources, the availability of high-quality and timely data through improved assessment and monitoring, the effective utilization of information and communications technology, and the creation of multi-stakeholder partnerships at regional and national levels. Furthermore, GAL will be transversal in three ways: across age (from early childhood through to adulthood); across languages and cultures (with special attention paid to gender, diversity, inclusion and empowerment); and across sectors (such as education, health and sanitation, agriculture, environment and climate, employment and industry, and urbanization and migration). In short, GAL will stimulate and promote collaborative programmes that connect literacy with the sustainable development agenda within a lifelong and life-wide approach.

GAL will be shaped by Member States and development partners as an effective platform for sustained action at all levels. Some promising pathways include:

  • fostering innovation and the creative use of technology;
  • supporting decentralized, community-managed learning centres;
  • promoting literacy assessment practices that enhance learner motivation and improve programmes;
  • placing an emphasis on using literacy and numeracy skills in daily life; and
  • offering a large menu of options in different languages to address diverse learning needs.

UNESCO International Conference on ‘Literacy in a digital world’

On September, 8 the UNESCO International Conference on ‘Literacy in a digital world’ takes place at the UNESCO headquarters, Paris, France.
I’m honored to be invited to attent this conference, as  a representative of Elinet and as an expert on digital literacy.

Objectives of the International Conference

  • Definition: To deepen our understanding of what kinds of literacy skills people need to thrive in a digital world.
  • Practice: To share and analyze promising programmes that advance literacy in a digital world.
  • Risks and responses: To better understand the emergent risks – such as inequality, privacy concerns and threats to diversity – and develop associated responses in promoting literacyin a digital world.
  • Monitoring and assessment: To explore digital developments for monitoring and assessing literacy, both nationally and regionally, including new opportunities presented by big data.

On the same day there is the UNESCO International Literacy Prizes Awards Ceremony, which I will attent too.

One day earlier on 7 September the Core Group of the Global Alliance for Literacy within the Framework of Lifelong Learning (GAL) will hold a one-day meeting. I’m invited to participate in this meeting as an observer.

Elinet New Association & Thematic Working Group Digital Literacy

This post is bilingual,  English & Nederlands

Elinet, de European Literacy Policy Network, heeft op de 20th European Literacy Conference, besloten te veranderen van een instituut waarvan alleen ‘legal bodies’ lid waren in een Elinet Association, waar individuele experts de belangrijkste leden zijn.
Ik ben gevraagd lid te worden van de Thematic Working Group (TWG) Digital Literacy.  ” Full members are individuals working in the area of literacy. They have a vote at the annual General Assembly (GA) and are eligible for the (EC).  Bekijk hier de doelen en plannen.

Go English version

De website van Elinet zal binnenkort worden aangevuld met informatie over het symposium in Madrid.  De visie van Elinet is “that everyone in Europa shall be literate. The term ‘literacy’ covers all forms of reading and writing (written communication) in print and digital media.” In Elinet werkt een grote groep Europese landen samen om dit doel te bereiken. Ook publiceerde Elinet een European Declaration of the Right to Literacy. Elinet heeft, met subsidie van de EU vanuit het Lifelong Learning Programme onderzoek gedaan.

Ik was een van de founding members (en de enige founding father). Het is een nieuwe en veelbelovende uitdaging. Ik hou jullie op de hoogte.

 

 

 

 


English version

On the 20th European Literacy Conference, Elinet,  European Literacy Policy Network, had his own symposium. On July 5th, Elinet changed from an institution were only legal bodies were members into an Elinet Association, were individual experts will be the preferred members. Full members are individuals working in the area of literacy. They have a vote at the annual General Assembly (GA) and are eligible for the executive committee (EC). Look here for more details  

 

I was invited to become a member of the Thematic Working Group (TWG) Digital Literacy. I’m glad to contribute to this working group.

The vision of Elinet is “that everyone in Europa shall be literate. The term ‘literacy’ covers all forms of reading and writing (written communication) in print and digital media.” There is a large group of European countries collaborating in Elinet. Elinet published the European Declaration of the Right to Literacy.and did research with grants from the European Union,  Lifelong Learning Programme.
The Elinet website will be updated soon and give all the information about the new association and the symposium in Madrid.

I was one of  the founding members of Elinet Network (and the only founding father). Its a new and promising challenge. I keep you informed.

Onderwijsproject Verborgen Familieverleden nu ook op televisie: leerling ontdekt zijn verleden

De schrijvende pers was al geïnteresseerd in het onderwijsproject Verborgen Familieverleden van Ferdi Schrooten en mij. Het project is gericht op schrijfvaardigheid, onderzoeksvaardigheden, onlinegeletterdheid, maar ook op het onderwijsdoel persoonlijkheidsontwikkeling.
Nu is ook de televisie geïnteresseerd geraakt. In het kader van 5 mei heeft de televisiezender NH Nieuws aandacht besteed aan ons project ‘Verborgen Familieverleden’. Ze hebben in Huizen en Bussum met een leerling, Ian Pennekamp, en zijn familie gedraaid. “Ian (…) ging voor een schoolopdracht op zoek naar het onbekende verhaal van zijn overgrootvader tijdens de Tweede Wereldoorlog. Maar wat eerst een leuke opdracht leek, bleek een donker randje te hebben”. Voor Ian heeft zijn ontdekking wel een dubbele lading: “Als je hoort hoe aardig hij was, dan is hij dus niet die NSB’er. Oorlog doet soms rare dingen met je.”. Ian heeft door dit te onderzoeken ook een duidelijke ontwikkeling doorgemaakt. Mooi om dit ook in het onderwijs te kunnen stimuleren. Ian is een leerling op Huizermaat, waar we de tweede (turbo)versie van het project hebben uitgevoerd.
We zijn nu bezig Omroep Flevoland ook enthousiast te krijgen. Trots. Look and wonder. Hier nogmaals een link naar het programma.
Misschien is het ook voor jouw school interessant. Neem dan contact op en we praten verder.