Digitale geletterdheid en Nederlands. Online feedback en feedbacksessies

De ontwikkelteams van curriculum.nu zijn inmiddels in de derde fase beland. Zij vragen feedback op hun ‘grote opdrachten’. Wilt u meedenken? Doe dit online op https://curriculum.nu/feedback/ en/of kom naar de feedbacksessies. Ik ben vooral betrokken bij die van het ontwikkelteam Nederlands, en die van Digitale geletterdheid.
De ontwikkelgroep Digitale Geletterdheid organiseert – in navolging van hun sessies van 4 april en 13 juni j.l. –  op  31 oktober vanaf 13.30 uur bij het Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid een feedbacksessie vanuit het netwerk van Mediawijzer.net (zie hier voor de opdrachten en de consultatievragen). Ze gaan dit doen middels een werkvorm genaamd World Cafe, zoals ze dat in de vorige sessie hebben gedaan. Dit houdt in dat ze verschillende tafels hebben staan, allemaal met een eigen onderwerp. Het overkoepelende onderwerp van deze sessie zal zijn: “De integratie van Digitale Geletterdheid binnen de andere vakken”. Ik ben, op verzoek, de tafelvoorzitter van de tafel Nederlands. Dat wordt interessant, vooral als jij er ook bent. Dit doe ik graag omdat ik integratie van Digitale geletterdheid en Nederlands een must vind.
Het sectiebestuur Nederlands van Levende talen organiseert een discussie over de toekomst van het schoolvak Nederlands op zaterdag 27 oktober in Stadskasteel Oudaen, Oudegracht 99, 3511 AE Utrecht van 10-13:30 uur. De bijeenkomst gaat over de derde stap in het Curriculum.nu-proces; de Grote Opdrachten: het ontwikkelteam heeft nu de definitieve zeven Grote opdrachten geformuleerd, die richting geven aan de ontwikkeling van het schoolvak (zie hier voor de opdrachten en de consultatievragen). Ik zal hier als deelnemer zijn. Kom ook en doe mee.
Ik heb eerder over de ideeën van zowel het ontwikkelteam van Nederlands, als Digitale geletterdheid van curriculum.nu geschreven. Zie hier eerdere blogs.

Conferentie Digitale Geletterdheid, 22 juni 2018

Vandaag, 22 juni 2018, was de conferentie Digitale Geletterdheid, georganiseerd door Kennisnet in samenwerking met Mediawijzer.net en Beeld en Geluid in het gebouw van Beeld en geluid in Hilversum.
Het was een interessant programma. Er was ook een grote delegatie van de ontwikkelgroep Digitale geletterdheid van curriculum.nu die inspiratie opdeed en vragen stelde.
Ik heb ook een presentatie gehouden, waarbij ik aansloot op de presentatie van Frank Huysmans. Je kan de presentatie bekijken en downloaden op mijn slidesharepagina. Ik was gevraagd vooral in te gaan op de vraag hoe je in de praktijk nu aandacht kan besteden aan digitale geletterdheid. Zoals mensen die mijn blogs vaker hebben gelezen, heb ik digitale geletterdheid ingeperkt en vooral gedefineerd als een uitbreiding van traditionele geletterdheid met nieuwe vaardigheden en kennis, noodzakelijk in de huidige digitale informatiemaatschappij.

Het programma

Hoe maak je leerlingen digitaal vaardig? Die vraag staat centraal op de conferentie over digitale geletterdheid die op 22 juni plaatsvindt in Beeld en Geluid. Tijdens de Conferentie Digitale Geletterdheid vertellen verschillende wetenschappers over recent onderzoek. Daarbij behandelen zij vragen als:

  • Wat weten we over de digitale vaardigheden van kinderen?
  • Welke factoren zijn van invloed op hun ontwikkeling?
  • Wat weten we over het soort onderwijs dat werkt?
  • Hoe stel je leerlingen in staat om zichzelf te verbeteren.

De volgende sprekers buigen zich over deze vragen en vertellen over de inzichten die zij hebben opgedaan:

  • Patti Valkenburg, universiteitshoogleraar Media, Jeugd en Samenleving aan de Universiteit van Amsterdam
  • Felienne Hermans, docent Software Engineering aan de TU Delft
  • Martina Meelissen en Maaike Heitink van de Universiteit Twente
  • Frank Huysmans, hoogleraar bibliotheekwetenschap van de Universiteit van Amsterdam
  • Tjeerd van den Elsen, leraar van het jaar Kon niet komen en werd vervangen door Tessa van Zadelhoff, bekend van de boekjes BoekTweePuntNul en tegenwoordig heel actief op het gebied van onderwijs en technologie in Brabant.
  • Jeroen Clemens, leraar Nederlands en onderzoeker
  • Hakan Akkas, leraar

Kennisnet heeft toegezegd de presentaties beschikbaar te stellen. Ik ga er later wat uitgebreider over schrijven.

 

 

Digitale geletterdheid en taalvaardigheid. De leraren Nederlands aan zet

Update Volledig artikel inmiddels te lezen via mijn Academia.edu pagina
In mei 2018 is mijn artikel verschenen Digitale  geletterdheid en taalvaardigheid. De leraren  Nederlands aan zet in In Levende Talen Magazine nr. 4. Ik publiceer hier een voorproefje met delen uit het artikel. Een appetizer, dus.

(…) De laatste tijd staat digitale geletterdheid sterk in de belangstelling. Maar het is een heel brede term, die soms verwarring geeft. Digitale geletterdheid is ook gewoon een uitbreiding van geletterdheid, kunnen lezen en schrijven, maar dan online. Hiervoor is traditioneel taalonderwijs niet voldoende. Leerlingen geletterd maken is ons vak, dus hebben we een nieuwe uitdaging.

In een eerder artikel in LTM in 2014 stelde ik: ‘Vrijwel alle informatie staat tegenwoordig online en je bent functioneel ongeletterd als je daar niet mee om kan gaan. (…) En omdat de school leerlingen voorbereidt op de maatschappij, ligt daar een opdracht voor ons. Maar dat doen we nog niet’ (Clemens, 2014, p. 4).
Het is inmiddels meer dan drie jaar verder, en er is veel gebeurd. De term digitale geletterdheid is
geïntroduceerd en de overheid, SLO en Kennisnet zijn druk bezig kaders te scheppen, informatie te
geven en leer- en ontwikkellijnen te maken.1 Het ministerie van Onderwijs heeft in het rapport Ons
onderwijs2032 duidelijk gemaakt dat digitale geletterdheid van groot belang is en in het curriculum
aandacht moet krijgen. Er is zelfs een apart domein voor geïntroduceerd, ‘Digitale Geletterdheid’.
Maar ook wordt expliciet naar het vak Nederlands verwezen: ‘Ook kritisch teksten lezen en bespreken
en leren omgaan met het steeds grotere aantal informatiebronnen verdienen meer aandacht. Digitale
teksten en beelden komen steeds vaker in de plaats van papieren tekstvormen en ook daar moeten
leerlingen vaardig mee kunnen omgaan’ (Platform Onderwijs2032, 2016, p. 30). Ook heeft de SLO in
een vakspecifieke trendanalyse geconstateerd dat digitale geletterdheid een noodzakelijke toevoeging
aan het curriculum van Nederlands moet zijn (SLO, 2015). (…)

De definitie
(…)

De uitdaging
Dit betekent dat we onze lessen moeten aanpassen. Gelukkig is er al wat hulp beschikbaar. Zo zijn er
voorstellen voor leerlijnen voor onderdelen van digitale geletterdheid, gepresenteerd door de SLO en
via Kennisnet. En sinds november vorig jaar heeft Kennisnet een Handboek digitale geletterdheid
gepubliceerd, waarin digitale geletterdheid en Nederlands ook aandacht krijgt (zie <bit.ly/ltm-dghb>).
Er wordt dus gewerkt aan vernieuwing, maar er is nog nauwelijks lesmateriaal of nieuwe didactiek. Er
zijn nog geen nieuwe kerndoelen, eindtermen en schoolboeken.
Dat betekent dat we zelf aan de slag moeten gaan. Ik heb ervaring met het werken met
docentontwikkelteams. Dit blijkt een zeer effectieve manier van professionaliseren (Voogt, Pieters &
Handelzalts, 2016). (…)

Een voorbeeld
Ik geef een voorbeeld van een school die ervoor heeft gekozen digitale geletterdheid geïntegreerd aan
te pakken. Wat doen ze, waarom en hoe (…)

De toekomst
Als uitvloeisel van Onderwijs2032 zijn er ontwikkelteams gestart van Curriculum.nu, waarin leraren,
schoolleiders en scholen zich bezighouden met de vraag wat leerlingen in het primair en voortgezet
onderwijs moeten kennen en kunnen. Met de opbrengst van dit ontwikkelproces zullen kerndoelen en
eindtermen worden geactualiseerd. Er is een ontwikkelteam voor Nederlands en voor Digitale
Geletterdheid. Ik hoop dat beide ontwikkelteams heel goed contact met elkaar houden, zodat delen
van digitale geletterdheid geïntegreerd gaan worden in het vak Nederlands en digitale geletterdheid
geen apart vak wordt. (…)
Vaak wordt de vraag gesteld: ‘Digitale geletterdheid is toch van belang voor al het leren bij alle
vakken, niet alleen bij Nederlands?’ Dat is helemaal waar. Toch ben ik ervoor om Nederlands het
voortouw te laten nemen. Geletterdheid is al een hoofddoelstelling van het vak Nederlands. Het
implementeren van digitale geletterdheid in het vak past mooi bij de wens om Nederlands beter aan te
laten sluiten op de moderne tijd, waarin de meeste communicatie zich online afspeelt. Bovendien
biedt het de kans om wat wij vroeger taalbeleid noemden nu vanzelf en zonder de last van die term
een vlucht te laten nemen.
(…) 

 

 

 

Curriculum.nu: Digitale geletterdheid en Nederlands

Vandaag is de laatste dag om feedback te geven op de eerste concepten van de ontwikkelteams van curriculum.nu. Als een just-in-time-werker heb ik net mijn feedback opgestuurd op de voorstellen van Nederlands en Digitale geletterdheid (Klik op de namen voor lezen/ downloaden van mijn feedback). Ik ben benieuwd wat je ervan vindt. Wat ik moeilijk vond is de beperking van 200 woorden per vraag. Maar dat was ook een uitdaging.
Ik ben vrij positief over het voorstel van Digitale geletterdheid. Blij ben ik met de uitspraak ” Idealiter krijgt het leergebied digitale geletterdheid een plek binnen de andere leergebieden. Zoals digitale technologie verweven is in alle sectoren van de maatschappij en in het leven van mensen, raakt digitale geletterdheid verweven met de andere leergebieden. Deze bieden de context waarbinnen leerlingen werken aan hun digitale geletterdheid.”. Ik was bang dat, omdat het een aparte ontwikkelgroep was, er gedacht zou worden aan een nieuw vak, maar dat is gelukkig niet zo. En ik ben blij dat zij ook vinden dat je veel vaardigheden en strategieën moet leren binnen een inhoudelijk kader, dus niet los. Dat is een doodlopende weg, waar we al teveel in zitten.
Geen verrassing is dat ik bij beide voorstellen de samenhang van digitale geletterdheid en Nederlands heb benadrukt. Dit is bij de ontwikkelgroep Digitale geletterdheid nog wel een beetje in beeld, maar bij Nederlands veel minder.
Het voorstel Nederlands vond ik toch wel heel algemeen geformuleerd. Hierom kan ik een aantal vragen niet goed beantwoorden, omdat het nog te vaag en algemeen is. Goed is dat het vak wel duidelijk aan de wereld buiten de school wordt gekoppeld, maar het gevaar is dat het onderwijs niet erg veel verandert zo. En hier heb ik toch sterk de uitbreiding van de definitie -en daarmee het curriculum- van geletterdheid in deze digitale wereld benadrukt. Deze uitbreiding moet in deze digitale tijd, wil Nederlands relevant blijven. Ook zou hierdoor de samenhang met andere vakken, en dus een moderne vorm van taalbeleid, veel makkelijker gemaakt worden. Hier is nog veel werk te doen.